انواع پژوهش از منظر هدف و ماهیت

The-Differences-Between-Research-Methods-and-Research-Methodology-e1493734627637

انواع پژوهش از منظر هدف و ماهیت

 تحقيقات علمي بر اساس هدف

 تحقيق  بنيادي:

در جستجوي کشف حقايق و شناخت پديده هاست و مرزهاي دانش عمومي بشر را توسعه مي دهند که به دو دسته تقسيم  مي شود.

الف) تحقيقات بنيادي تجربي: گردآوري  دادها و اطلاعات اوليه با استفاده از آزمايش، مشاهده و …

ب)تحقيقات بنيادي نظري: داده هاي اوليه به روش کتابخانه اي گردآوري مي شوند.

تحقيق کاربردی:

اين تحقيقات با استفاده از زمينه  فراهم شده از طريق تحقيقات بنيادي براي رفع نيازمنديهاي بشرو بهبود و بهينه سازي ابزارها روش ها درجهت توسعه رفاه و آسايش و ارتقا سطح زندگي  انسان مورد استفاده قرار مي گيرد. به عنوان مثال اين كه چگونه مي توان مشكل كنكور  و يا بيكاري و يا ترافيك تهران را حل كرد تحقيق كاربردي مي باشد.

پاره ای از مشخصات تحقیقات بنيادي

  • وقت گیر بوده برای کشف مجهول نیاز به زمان طولانی دارد.
  • هزینه بر است و احتیاج به منابع مالی زیادی دارد.
  • معمولا به وسیله مراکز علمی و دانشگاهی انجام می شود ، زیرا ماموریت اصلی آن ها توسعه قلمرو معرفتی بشر است.

از مشخصات تحقیقات کاربردی می توان به موارد زیر اشاره کرد.

  • از نظر زمانی زودتر از تحقیقات بنیادی انجام می گیرند.
  • درآمد زا هستند و به همین دلیل طرفداران بیشتری دارند.
  • عمدتا سازمان های دولتی و خصوصی و کارخانه ها ولی گاه دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی نیز این تحقیقات را انجام می دهند.

تحقيقات علمي بر اساس ماهيت و روش

الف ) تحقيقات تاريخي

ب  ) تحقيقات توصيفي

ج  ) همبستگي

د  )   تجربي و عليّ

الف: تحقيقات تاريخي

با استفاده از اسناد و مدارک معتبر انجام مي شودتا بتوان از اين طريق ويژگيهاي عمومي و مشترک پديده ها و حوادث تاريخي و دلايل آنها را تبيين کرد مثلا تحقیق تاریخی می تواند به بررسی اوضاع و احوال دولت ها و نحوه عمل آن ها و نوع روابطشان با مردم پرداخته ، عوامل سقوط آنها را تشخیص داده و بر اساس آن نظریه ارائه دهد.

ب: تحقيقات توصيفي

محقق به دنبال چگونه بودن موضوع است و مي خواهد بداند پديده ،متغير، شي يا مطلب چگونه است.

تحقيقات توصيفي هم جنبه کاربردي دارد و هم جنبه مبنايي. در بعد کاربردي از نتايج در تصميم گيري و برنامه ريزي استفاده مي شود.ودر بعد بنيادي يا مبنايي به کشف حقايق و واقعيت هاي جهان خلقت مي پردازد.

به طور کلي تحقيقات توصيفي به سه يا چهار گروه تقسيم ميشود :

تحقيقات زمينه ياب، تحقيق  موردي، تحقيق تحليل محتوا ، قوم نگاري از انواع اين   تحقيق است .

تحقيق زمينه ياب ( پيمايشي[1]) :

  • اين تحقيق به مطالعه ويژگيها و صفات افراد مي پردازد و وضعيت فعلي جامعه آماري را در قالب چند صفت يا متغير مورد بررسي قرار مي دهد.( مثل: سن ، جنس ، وزن ، و درآمد نظر خواهي در مورد يك نامزد انتخاباتي ، سرشماري نفوس و مسكن)
  • به عبارت ديگر تحقيق زمينه ياب عبارتست از مشاهده پديده ها به منظور معنا دادن به جنبه هاي مختلف اطلاعات جمع آوري شده ، كه از دو مرحله تشكيل شده است.
  • 1- مشاهده دقيق و نزديك پارامترهاي مورد پژوهش در جامعه
  • 2- جمع آوري اطلاعات و معنا دادن به آنچه كه مورد مشاهده قرار گرفته است.
  • تحقيق زمينه يابي يك فرآيند پژوهشي است كه به منظور جمع آوري اطلاعات در باره اين موضوعات كه مردم چه مي دانند،چه فكر مي كنند يا چه كاري انجام مي دهند. منظور از چه مي دانند. اين است كه مردم چه اطلاعاتي را در يك هدف يا يك موضوع دروني پديد آورده اند. و منظور از فكر كردن اين است كه عقايد ، نگرش ها ارزش ها و باورهاي مردم چه هستند.

 

تحقيق موردي :

اين تحقيق عبارتست از مطالعه يک مورد يا يک واحد و کاوش عميق در مورد آن.در اينگونه از تحقيق محقق فرضيه هاي خود را ميسازد و به گردآوري اطلاعات درباره آن مي پردازد . ( تحقيق در مورد ويژگي ها و رفتار يك دانش آموز ناسازگار يا تيزهوش)تحقيق در مورد يك خانواده موفق( از تمامي رو شهاي كار تحقيقي استفاده مي شود).

تحليل محتوا

  • اين تحقيق به منظور توصيف عيني و کيفي محتواي مفاهيم به صورت نظامدار انجام مي شود.محقق در اين تحقيق به دنبال تجزيه و تحليل و توصيف مطالب است.( مثل تحليل كتاب ها، مقالات، عكس هاي هوايي)..
  • تحليل محتوي يك روش پژوهشي است كه به صورت منظم وعيني براي توصيف مقداري محتواي آشكار ارتباطات به كاربرده مي شود. در اين روش ، پيام ها يا اطلاعات به صورت منظم كد گذاري و به نحوي طبقه بندي مي شوند كه پژوهشگر بتواند آن ها را به صورت كمي تجزيه و تحليل كند.

تحقيقات همبستگي :

اين تحقيقات براي کسب اطلاع از وجود رابطه بين متغيرها انجام ميپذيرد،ولي درآنها الزاما کشف رابطه علت و معلول مورد نظرنيست.در تحقيق همبستگي بر کشف وجود رابطه بين دو گروه از اطلاعات تاکيد ميشود.

اساسا همبستگي به دو شکل وجود دارد:مثبت و منفي .

همبستگي مثبت آن است که جهت تغييرات يک متغير با جهت تغيير در متغير ديگر همسو باشد. مثل رابطه بين شيب رودخانه و شدت جريان آب يا قدرت خريد مردم و حجم تقاضا

همبستگي منفي آن است که جهت تغييرات يک متغير با جهت تغيير در متغير ديگر همسو نباشد.افزايش يكي با كاهش ديگري همراه باشدۀمانند رابطه بين تورم قيمت ها و قدرت خريد مردم.

در تحقيقات همبستگي پس از تشخيص وجود همبستگي و تعيين جهت آن اقدام به محاسبه مقدار و ضريب همبستگي مي شود. دامنه و طيف ضريب همبستگي 1+ تا  1- نوسان دارد.

براي اندازه گيري ضريب همبستگي بين متغيرها از روشهاي مختلفي مثل روش پيرسون ،اسپيرمن،کندال و…استفاده ميگردد.

تحقيقات عليّ

در اينگونه تحقيقات کشف علتها يا عوامل بروز يک رويداد يا حادثه يا پديده مورد نظر است . محقق در متغيرها دخل و تصرفي نداشته ،اساسا حضور ندارد بلکه تحقيق عليّ را انجام ميدهد تا اين متغيرها و عواملي را که باعث بروز واقعه شده است را شناسايي کند .

اين نوع تحقيق داراي مشكلات و معايبي است . از آن جمله :

-يكي از مشكلات تهيه مدارک و اسناد و مباني استدلال و كشف مساله.

-نميتوان نسبت به نتايج تحقيق يقين قطعي داشت.

-تشخيص معتبر بودن يا نبودن نتايج تحقيق نيز کار مشکلي است.

سه دسته کلي متغيرهاي که محقق بايد براي اين تحقيق شناسايي کند عبارتست از:

الف)متغيرهاي اصلي که نقش موثر و مثبت در بروز پديده داشته اند.

ب  )متغيرهايي که نقش بازدارنده و منفي در بروز پديده داشته اند.

ج  ) متغيرهاي زمينه ساز که هموار کننده راه براي اثر گذاري متغيرهاي اصلي بوده،از خاصيت تسهيل کنندگي برخوردار بوده اند .

تحقيقات تجربي(آزمايشي)

تحقيقات تجربي بر شناخت رابطه علت و معلولي بين متغيرها تاکيد دارد و سخن از مطالعه رابطه يک سويه و تاثير مستقل (علت) بر متغير تابع (معلول) است و در پايان محقق به طور قاطع نظر ميدهد که چنين رابطه اي وجود دارد يا ندارد.

شرايط ضروري يک تحقيق تجربي

يک تحقيق تجربي براي بالا بردن اعتبار خود بايد ويژگيهاي زير را داشته باشد:

الف)کنترل:ويژگي اصلي يک تحقيق آزمايشي کنترل است.

آزمايش بايد به نحوي برنامه ريزي و سازماندهي شود که مانع حضور متغيرهاي مزاحم و اخلالگر شود.زيرا اين متغيرها نتايج آزمايش را خدشه دار مي کنند .

ب)انتخاب تصادفي

ج)تکرار آزمايش

د) قابليت تعميم :نتايج تحقيق تجربي بايد قابل تعميم باشد

کاتي که محقق بايد در خصوص قابليت تعميم رعايت کند:

از اصل کنترل غفلت نکند.

-در انتخاب افراد نمونه به روش تصادفي اقدام بکند.

-تاثير اشتباهات آماري را در انتخاب نمونه و طبقه بندي و تجزيه و تحليل داده ها به حداقل برساند.

-محيط آزمايش را به صورت طبيعي و عادي نگه دارد.

-در انجام دادن فعاليتهاي تحقيقاتي و مراحل کار و نتيجه گيري تعجيل نکند.

-آزمايشها را در موقعيتها و شرايط مشابه تکرار نموده .

-از اعتبار دروني آزمايش و نيز اعتبار بيروني آن مطمئن شود.

اعتبار تحقيق آزمايشي :بررسي اعتبار تحقيق آزمايشي بايد در دو زمينه زير انجام شود :

-اعتبار دروني :يعني اينکه آيا متغير مستقل در متغير تابع اثر ميگذارد؟يا متغيرهاي مزاحم در آن دخالت داشته اند.

-اعتبار بيروني:يعني اينکه يافته هاي تحقيق قابل اطمينان بوده و امکان تعميم آن در موقعيتهاي مشابه وجود داشته باشد.

روشها و طرح هاي اجراي تحقيق تجربي

آزمايش با استفاده از يک گروه آزمودني

-آزمايش با استفاده از دو گروه (شاهد و آزمايش )

-آزمايش با استفاده از چند گروه

-آزمايش با استفاده از روش تکرار آزمون

 

[1] – survey research