انواع پژوهش

Research

انواع پژوهش

انواع پژوهش:

پژوهش‌ها را از زوایای مختلف می‌توان به گونه‌های مختلف طبقه‌بندی کرد. به‌بیان‌دیگر، توجه به این نکته که هدف از پژوهش‌ها چیست، و یا اینکه هریک از پژوهش‌ها چه کاربردی دارند و … طبقه‌بندی متفاوتی دارند که به تشریح آن‌ها می‌پردازیم:

  • انواع پژوهش‌ها ازنظر کاربرد:

ازنظر کاربرد پژوهش‌ها را می‌توان به دودسته بنیادی و عملی تقسیم کرد:

الف: پژوهش بنیادی:

پژوهش بنیادی به‌جای مسائل علمی، به مسائل مفهومی می‌پردازد و بر شکل دادن و آزمایش نظریه‌ها و عقاید انتزاعی تأکید دارد. پژوهش‌های بنیادی در هنگام اجرا، هیچ‌گونه کاربرد عملی نخواهد داشت. این بدان معنی نیست که ارزش آن از پژوهش‌های عملی کمتر است. درواقع این پژوهش می‌تواند به توسعه نظری منجر شود و این امکان را می‌دهد که در آینده پژوهش‌های کاربردی دیگری انجام شوند و همچنین می‌تواند در به دست دادن یک شناخت از پدیده‌ها، موضوعات و مشکلات در یک سطح نظری کمک کند. این نوع پژوهش، تاریخ انقضاء نداشته و نتایج آن در مورد اغلب انسان‌ها در شرایط نژادی، جنسی، قومی، اقتصادی، فرهنگی، جغرافیایی و … مختلف، صادق است. هدف از این پژوهش‌ها، افزایش سطح دانش و آگاهی بیشتر است.

ب: پژوهش عملی

پژوهش عملی یا کاربردی در علوم اجتماعی عمومیت دارد و احتمالاً به نسبت پژوهش بنیادی برای یک پروژه پژوهشی دانشجویی مناسب‌تر است. این نوع از پژوهش، نظریه‌ها و روش‌های پژوهشی را در مورد موقعیت‌ها، مشکلات و مسائل واقعی به کار می‌برد. یافته‌های پژوهش عملی معمولاً برای اهداف عملی مانند ارائه پیشنهادهایی برای خط‌مشی‌های جدید، بهتر کردن کاربست‌ها و را ه روش‌ها و یا گسترش شناخت از یک موقعیت خاص بکار می‌روند. این نوع پژوهش دارای تاریخ انقضاء بوده و نتایج آن در مورد اغلب انس آن‌ها صادق نیست. هدف این نوع پژوهش حل مشکلی از مشکلات انس آن‌ها و افزایش رفاه اجتماعی است. به‌عنوان مثال، این سؤال که ماهیت هوش چیست، یک سؤال بنیادی است. ولی این سؤال که چگونه می‌توان از بهره هوشی برای افزایش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان یا دانشجویان و پیشرفت کاری کارکنان یک سازمان استفاده کرد، یک سؤال عملی یا کاربردی است. در طول تاریخ این دو نوع پژوهش همواره بر هم تأثیر گذاشته و به پیشرفت و توسعه همدیگر کمک کرده‌اند.

  • انواع پژوهش‌ها ازنظر اهداف:

روش دوم برای شناخت پژوهش بررسی آن چیزی است که پژوهش به دنبال آن است. کومر (1996) معتقد است که پژوهش معمولاً با یک هدف یا چند هدف از اهداف زیر انجام می‌شود:

  • توصیف چیزی (به‌عنوان مثال یک موقعیت، مشکل یا کاربست): به‌طور مشخص این یک پژوهش توصیفی است.
  • ایجاد پیوند یا رابطه میان دو عامل (که معمولاً متغیر نامیده می‌شوند): که آن را پژوهش همبستگی می‌نامند.
  • تبیین اینکه چگونه و چرا یک پیوند یا رابطه میان دو عامل وجود دارد: که آن را پژوهش تبیینی می‌نامند.
  • زمینه‌یابی کردن در مورد امکان اجرای یک مطالعه پژوهشی: که آن را پژوهش اکتشافی می‌نامند.

پژوهش توصیفی می‌تواند به‌منظور گسترش دانش در مورد شکل‌های مختلف بازی‌های تخیلی که دختران و پسران در مدرسه به آن‌ها می‌پردازند، اجرا شود. پژوهش توصیفی صرفاً بازنمود آن چیزی است که مشاهده می‌شود و پاسخی است به این سؤال که: اینجا دارد چه اتفاقی می‌افتد؟ این نوع پژوهش اغلب نقطه شروعی است برای مطالعات بعدی که سؤالاتی در مورد چرایی می‌پرسند. یک پژوهش همبستگی می‌تواند تبیین کند که آیا بین دو متغیر رابطه وجود دارد یا خیر، ولی اینکه چگونه و چرا این کار شکل می‌گیرد و عمل می‌کند را تبیین نمی‌کند.

پژوهش تبیینی می‌تواند مطالعه‌ای باشد که سؤالات چگونگی و چرایی را در مورد روابطی که کودکان در زمین بازی ایجاد می‌کنند، آزمایش کند. سؤالات پژوهشی مانند “چگونه کودکان از بازی‌ها برای دوست‌یابی در زمین استفاده می‌کنند؟”، یا “چرا بازی‌ها برای یافتن دوستی‌های جدید به کار می‌روند؟” به دنبال تبیین هستند. این نوع از پژوهش معمولاً به دنبال یافتن “علت‌ها” است.

پژوهش اکتشافی ممکن است در مورد تعاملات کودکان در زمین بازی انجام شود. مشاهدات کلی در مورد اینکه چه اتفاقاتی در طی زمان‌های تفریح روی می‌دهد (کودکان درواقع چه کاری انجام می‌دهند؟) می‌تواند اساسی برای مطالعات بعدی فراهم سازد. پژوهش اکتشافی ایده‌هایی را در مورد اینکه در چه موردی می‌توان به پژوهش پرداخت و چه چیزی می‌تواند جالب باشد، به دست می‌دهد.

  • انواع پژوهش‌ها بر اساس نوع اطلاعات مورد جستجو:

ازنظر داده‌ها و اطلاعات مورد جستجو می‌توان پژوهش‌ها را به دودسته کمی و کیفی تقسیم کرد:

الف: کمی

یک مطالعه کمی در پی داده‌های عددی است. برخی پژوهشگران خود را به جمع‌آوری داده‌هایی محدود می‌کنند که با تبدیل عبارتی چون  “هر چند وقت یک‌بار”، “چند درصد یا چه نسبتی” یا “تا چه حدی” به مقادیر عددی، رابطه میان X و Y را مورد بررسی قرار دهند. وقتی داده‌های جمع‌آوری شدند، تکنیک های آماری برای ایجاد و توصیف الگوهای عددی و رابطه‌هایی که در داده‌ها وجود دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرند. پژوهش کمی دربرگیرنده نحوه‌ای از اندازه‌گیری است.

ب: کیفی

همه داده‌ها نمی‌توانند به شکل عددی تبدیل شوند و پژوهشگران همیشه نمی‌خواهند اندازه‌گیری‌هایی از متغیرها را جمع‌آوری کنند.  به‌عنوان مثال، بسیاری از پژوهش‌های علوم اجتماعی در باب تجربیات مردم انجام می‌شوند که داده‌های کیفی غیر عددی به دست می‌دهد. پژوهشگرانی که از یک روش طبیعی برای توصیف احساسات و عقاید مردم یا شیوه‌های زندگی استفاده می‌کنند، داده‌های کیفی را از منابع متنوعی به دست می‌آورند و به ارزیابی معانی وابسته به آن‌ها علاقه‌مند هستند. مطالعات پژوهشی که به‌طور عمده در پی این‌گونه داده‌های غیر عددی هستند مطالعات کیفی نامیده می‌شوند.

  • انواع پژوهش‌ها ازنظر منبع داده‌ها

یکی دیگر از روش‌های طبقه‌بندی مطالعات پژوهشی، مشخص کردن منبع اصلی داده‌ها است. واژه داده‌ها، صرفاً به اقلام اطلاعاتی اطلاق می‌شود که در حین پژوهش تولید می‌شوند. به‌عنوان مثال، در هنگام استفاده از یک پرسشنامه، داده‌هایی که یک پژوهشگر جمع‌آوری می‌کند همان پاسخ‌هایی هستند که هر پاسخگو به سؤالات پرسیده شده می‌دهد.

الف: منابع اولیه

تصور کنید از شما درخواست شده است که پژوهشی را در مورد بازی کودکان پیش‌دبستانی انجام دهید. از کجا می‌توانید داده‌هایتان را به دست آورید؟ یک راهبرد می‌تواند این باشد که اجازه رفتن به یک یا چند زمین بازی یا مهدکودک را بگیرید و آنچه را که اتفاق می‌افتد را مشاهده کنید. داده‌هایی که شما درواقع خودتان با انجام این کار جمع‌آوری می‌کنید به‌عنوان داده‌های اولیه شناخته می‌شوند. این‌گونه داده‌ها اطلاعات پژوهشی جدید و اصیلی هستند که مستقیماً به‌وسیله پژوهشگر به دست آورده شده‌اند.

ب: منابع ثانویه

یک نوع جایگزین اطلاعات پژوهشی داده‌های ثانویه است. در پژوهش تان در مورد بازی کودکان پیش‌دبستانی، بررسی منابع داده‌هایی که درباره این موضوع وجود دارند می‌تواند مناسب باشد. گروه‌های بازی و مهدکودک‌ها ممکن است گزارش‌ها و یا اطلاعات مکتوبی در مورد فعالیت‌های کودکان داشته باشند. همچنین امکان دارد که شخص دیگری شاید یک پژوهشگر حرفه‌ای قبلاً مطالعه مشابهی را انجام داده و داده‌های مفیدی را ارائه کرده است. همه این منابع از پیش موجود مطالبی هستند که به‌عنوان داده‌های ثانویه شناخته می‌شوند و از آن‌ها در مطالعه پژوهشی خود دوباره استفاده می‌کند.

یکی از وجوه تمایز تحلیل داده‌های از قبل گردآوری‌شده با تحقیقی که خود محقق داده‌های جدیدی را در آن گردآوری می‌کند، عامل زمان است. تحقیقی که بر اساس داده‌های موجود صورت می‌گیرد از تحقیقی که در پی گردآوری داده‌های جدید است یک گام جلوتر است. مثلاً درزمینهٔ پیمایش داده‌های طولی، مجموعه اطلاعات بسیار ارزشمندی وجود دارد که درگذشته گردآوری ‌شده اند و تعدادی نیز در حال حاضر جمع‌آوری می‌شوند.

منبع:

بیابانگرد، اسماعیل (1393)، روش‌های تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی، تهران: نشر دوران، جلد اول